Χρειαζόμαστε ένα σύγχρονο Da Vinci...;

(Αφορμή για αυτή την ανάρτηση ήταν η επίσκεψη μου στην έκθεση που φιλοξενεί αντίγραφα σχεδίων και κατασκευών του Leonardo Da Vinci. Η έκθεση λειτουργεί εδώ και καιρό στο Μύλο και θα λειτουργεί μέχρι και 5 Ιουνίου. Θα πρότεινα σε όλους να την επισκευτούν, αξίζει!)

Ο Leonardo ήταν ένας ευφυέστατος άνθρωπος με πολλά ενδιαφέροντα, που του άρεζε να καταπιάνεται με τα πάντα. Εξ άλλου είναι γνωστή η επωνυμία που του αποδόθηκε: Homo Universalis (καθολικός άνθρωπος). Ήταν αρχιτέκτονας, ζωγράφος, γλύπτης, μουσικός, εφευρέτης, μηχανικός, ανατόμος και γεωμέτρης. Τα σχέδια του (πολλά από τα οποία μπορείτε να δείτε στην έκθεση) δείχνουν ότι ήταν πολύ μπροστά από την εποχή του αφού τα περισσότερα από αυτά που σχεδίασε βρήκαν εφαρμογή γύρω στον μισό αιώνα αργότερα.

Τι σχέση έχουν άραγε η σημερινοί επιστήμονες με το Leonardo; Εδώ και χρόνια η εξειδίκευση έχει κατακλύσει κυριολεκτικά τις επιστήμες τόσο τις θετικές όσο και τις ανθρωπιστικές. Είναι σαφές ότι λόγω της μεγάλης εξέλιξης των επιστημών και της αύξησης του όγκου των γνώσεων οι περισσότεροι επιστήμονες δεν έχουν τη δυνατότητα να γίνουν "πανεπιστήμονες", να γνωρίζουν δηλαδή τη λειτουργία του κόσμου σε κάθε πτυχή του. Στην εποχή μας μάλιστα, μάλλον δεν μπορούν να γνωρίζουν καν το τι συμβαίνει ακόμα και σε κλάδους της δικής τους επιστήμης (υπερ εξειδίκευση). Το "πρόβλημα" έγκειται λοιπόν στο ότι έχουμε χωρίσει τον κόσμο σε τομείς και τον μελετάμε ο καθένας με το δικό του τρόπο. Οι των θετικών επιστημών έχουν τα μαθηματικά, οι των ανθρωπιστικών επιστημών, τη γλώσσα. Θεωρώντας ότι οι δύο αυτοί κλάδοι είναι τελείως ανεξάρτητοι, κάποιοι πιθανόν να θεωρούσαν ότι όλα είναι μια χαρά, καθένας περιγράφει αυτό που μπορεί, με τα εργαλεία που διαθέτει. Η εμπειρία όμως δείχνει ότι οι άνθρωποι τείνουν να ενοποιούν θεωρίες-αντιλήψεις και να τις εντάσσουν σε κοινά πλαίσια, ίσως γιατί θεωρούν ότι όσο γενικεύουν τη γνώση τους, περιλαμβάνοντας όσο περισσότερη πληροφορία μπορούν, τόσο πιο κοντά φτάνουν στη πλήρη γνώση του κόσμου.

Δεχόμενοι λοιπόν αυτή την αντίληψη περί ενοποίησης ίσως θα μπορούσαμε νοητά να φανταστούμε πως μπορεί να μοιάζει μια υποθετική υπερεπιστήμη του μέλλοντος. Φανταστείτε την σαν την μοναδική επιστήμη που θα ήθελε να σπουδάσει ο Da Vinci. Ή σαν τη γνώση του Θεού ή της Φύσης, ή όπως αλλιώς θέλετε. Από τη στιγμή όμως που μιλάμε για μια επιστήμη, ίσως είμαστε σε θέση να προσδιορίσουμε δύο κύρια χαρακτηριστικά της.

Πρώτο χαρακτηριστικό της θα πρέπει να είναι η σαφήνεια και η ακρίβεια. Τα δύο αυτά χαρακτηριστικά τα διαθέτει σε απόλυτο βαθμό η επιστήμη των μαθηματικών η οποία όμως ίσως αποδειχθεί ότι δεν είναι η κατάλληλη για τη πλήρη περιγραφή του κόσμου. Και το πιο πιθανό είναι να μην είναι, καθότι είναι σαφής η αδυναμία των μαθηματικών, τουλάχιστον προς το παρόν, να περιγράψουν έννοιες όπως η ηθική, η φαντασία, η δημιουργικότητα κ.α. που προέρχονται από λειτουργίες του εγκεφάλου που η επιστήμη ακόμα δεν έχει αποσαφηνίσει. Χρειαζόμαστε λοιπόν τη σαφήνεια και την ακρίβεια των μαθηματικων αλλά όχι απαραίτητα τα ίδια τα μαθηματικά, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα.

Δεύτερο χαρακτηριστικό της μάλλον θα είναι ο προσεγγιστικός της χαρακτήρας. Δεν φαίνεται απίθανο να υπάρξει κάποια στιγμή στο μέλλον μια τέτοια θεωρία, το απίθανο είναι να μην είναι προσεγγιστική, πιθανοκρατική ή/και χαοτική. Προφανώς αυτοί οι ισχυρισμοί πηγάζουν από το γεγονός ότι ο κόσμος μας είναι πολύπλοκος και οι μεταβλητές που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας αμέτρητες. Σκεπτόμενοι λοιπόν ότι ποτέ δεν θα διαθέτουμε άπειρη υπολογιστική ισχύ, ούτε στους πιο σύγχρονους υπολογιστές, πόσο μάλλον στους εγκεφάλους μας, μάλλον κάθε πρόβλημα της υπερεπιστήμης θα πρέπει να προσδιορίζεται με βάση προσεγγιστικές μεθόδους, δίνοντας μας ως αποτέλεσμα, μια πιθανότητα να έχουμε κάποια έκβαση του φαινομένου που μελετάμε και σίγουρα έχοντας ιδιαίτερα ευαίσθητη εξάρτηση του αποτελέσματος από τις αρχικές συνθήκες (αυτό που ονομάζουμε Χάος).

Τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι αδύνατον να μην υπάρξουν σε μια υπερεπιστήμη όπως τη φανταστήκαμε, τουλάχιστον δεχόμενοι την αντίληψη που υπάρχει για το τι σημαίνει επιστήμη στη σύγχρονη εποχή. Μετά την εποχή της υπεξειδίκευσης λοιπόν, ίσως αρχίζει να έρχεται η εποχή της μεγάλης ενοποίησης που μπορεί να μην εμπνεύστηκε αλλά ίσως άθελα του, είχε την εσωτερική ανάγκη να βιώσει ένας μεγάλος επιστήμονας της Αναγέννησης. Ίσως πάλι να είναι μια φιλοδοξία του ανθρώπου που ποτέ δεν θα γίνει πραγματικότητα λόγω της έλλειψης ενός ή πολλών σύγχρονων Da Vinci, όχι λόγω της στενομυαλιάς των ανθρώπων αλλά της ίδιας τη Φύσης που ίσως δεν θέλει να επιτρέψει σε ένα τμήμα της, να κατανοήσει το όλον της.